NGURI-URI TRADHISI BUDAYA JAWA (Materi bahasa jawa kelas XI)

    Grebeg besar iku acara tradisi ing kutha Demak kang dianakake saben wulan Dzulhijjah. Acara iki digelar kanggo mapang bakda Besar utawa wulan haji. Acara kang direkadaya kanggo ngramekake sasi Besar iki, pol-polane tumiba ing tanggal 10 Dzulhijah. Bab mengkono iku pancen wis dadi ciri wanci mungguhe kutha Demak lan tetep arep dilestarekake kanggo nguri-uri budaya tinggalane para luhur. Tradisi grebeg Besar iki tinggalane Sultan Fattah lan Sunan Kalijaga. Wali loro iku pancen wis cinathet ing sejarah minangka wali kang nyebarake agama islam kanthi nggunakake adat lan tradhisi kang wis ana ing tlatah Demak.

A. MACA LAN NANGGEPI TEKS EKSPOSISI NGENANI BUDAYA JAWA
         Teks eksposisi iku teks kang isine panemu utawa usul ngenani samubarang. Jaman saiki, teks eksposisi uga diarani teks argumentasi sesisih. Diarani mengkono jalaran pangrakite dhewe tanpa mbandhingake pawadane wong liya.

B. NEMOKAKE TUNTUNAN ING SAJRONE TEKS EKSPOSISI BUDAYA JAWA LAN NYOCOGAKE KARO KAHANAN JAMAN SAIKI
                                 Adat Tradisi Jawa                          Sajrone urip bebrayan wong iku ora bisa uwal saka bot-repote panguripan. Bot-repot uripe saperangan gedhe wong Jawa isih gepok senggol karo adata tradhisi.
Adat tradhisi jawa iku akeh wernane. Werna-wernane tradhisi mau kayata: Nglairake (bayen), tedhak sinten, supitan, mantu, ngundhuh mantu, tingkeban, bedhah bumi, lan liyan-liyane. Saben kedadeyan mau mesthi dianakake acara adat sing diarani slametan utawa kendhuri. Jumbuh karo jenenge, acara adat mau duwe pangajab supaya apa-apa mau pinaringan slamet saka ngarsane Allah, SWT.


    Saperangan teks eksposisi ing dhuwur nerangake yen wong jawa iku isih akeh kang ngugemi tradhisi. Kang prelu ditandhesake tradhisi iku dudu agama lan ora bakal nggantekake agama. Tradhisi duwe panggon dhewe, semono uga duwe 'panggonan' dewe uga. Mula ora prelu digawe prekara upama ana bedane panemu. Akeh piwulang kang maune durung kongreteni saiki dadi ngreti . Supaya tetep lestari lan ngrembaka, adat jawa saiki akeh sing dijumbuhake karo jaman saiki.

C. MBEDHAH PERANGANE TEKS
       Ing ngarep wis diterangake menawa teks eksposisi iku digunakake kanggo urun panemu/gagasan kanthi dasar pawadan/argumentasine pangarang dhewe. Titikane teks eksposisi yaiku tatanane (strukture) ana gagasan kang diusulake lan ana pawadan/argumentasine. Tuladhane kaya ngisor iki :
 ■ Gagasan/Panemu
        Sajrone urip bebrayan wong iku ora bisa uwal saka bot-repote panguripan. Bot-repot uripe saperangan gedhe wong jawa isih gepok senggol karo adat tradhisi.
 ■ Argumentasi
        Adat tradhisi jawa iku akeh warnane. Werna-wernane tradhisi mau kayata: nglairake (bayen), tedhak siten, supitan, mantu, ngundhuh mantu, tingkeban, bedhah bumi, lan liyan-liyane.

D. NULIS TEKS EKSPOSISI BABAGAN BUDAYA JAWA NGANGGO PRANATA LAIN BASA KANG COCOG KARO KAHANAN
        Menawa para siswa arep nulis teks eksposisi kudu manut pranatan utawa aturan kang wis gumathok, yaiku ana gagasan kang diusulake lan ana pawadan/argumentasine. Bab apa wae kang arep didheskripsekake carane padha, yaiku nganggo rumus kaya ngene iki.
 ● Gagasan/panemu
     A iku B
 ● Argumentasi
     C = C1+C2+C3+C...
     C = Werna-wernane adat jawa
     C1= nglairake; C2= tedhak siten; C3= Supitan;
     C4= Supitan; C.....=....


Sumber: Gegaran Nyinau Basa Jawa Kelas XI SMA/SMK/MA